FREI MARTÍN SARMIENTO
(Vilafranca do Bierzo, León 1695 - Madrid, 1772)

O 9 de marzo de 1695 nace en Vilafranca do Bierzo un neno que será bautizado como Pedro José García Balboa. Ós catro meses de idade a familia trasladarase a Pontevedra por razóns do traballo do seu pai e alí transcorrerá a infancia de Sarmiento. O 3 de maio de 1710 entra no convento de San Martín de Madrid para facer o noviciado na Orde benedictina, profesando o 24 de maio do ano seguinte, pasando a estudiar Artes no Colexio de Hirache, e despois Filosofía. Posteriormente pasará a estudiar teoloxía en Salamanca e será durante esta etapa cando modifica o seu nome, un cambio que se debeu ó feito de que había xa matriculados varios García e outro Balboa polo que escollería o segundo da súa nai, Sarmiento e Martín, en honor ó patrón do convento no que profesou.

Salamanca, Madrid, Oviedo, Eslonza, Luarca, Ribadeo, ... Sarmiento fai curtas estancias en varios conventos, coincidindo co Padre Feijoo, co cal establecería unha fructífera e longa amizade. No ano 1726 traballa afanosamente nos códices do arquivo da Catedral de Toledo, achegándose ó estudio da poesía medieval. Voltará a Galicia en 1745 e en 1754 e destes viaxes obterá unha grande cantidade de información sobre a lingua e cultura galega, preocupación e interese que quedará reflectido en numerosos escritos que alternarán con outras obras feitas por encargo.

Sarmiento, autor verdadeiramente prolífico que a penas publicou obras en vida, amosouse moi interesado a partir da década dos 50 polos temas da natureza: flores, plantas, cunchas e animais, desenvolvéndose entón a súa preocupación naturista. Será a partir de entón, co seu regreso a Galicia no ano 1755, cando comece a súa época de maior fecundidade, principalmente no ámbito da botánica galega e na Historia Natural. Precisamente será a instancias de Sarmiento cando se crea o Real Xardín Botánico e, a patir de 1743, comeza a reclamar a necesidade de establecer bibliotecas públicas e xardíns botánicos en tódalas cidades. Do mesmo xeito, Sarmiento reclamará á creación de cátedras universitarias de Historia Natural, Agricultura e Botánica.

A toponimia, a xeografía, a s preocupacións pedagóxicas,... serán moitos os campos do saber ós Sarmiento prestará interese. Xunto con Feijoo e Jovellanos, é considerado como un dos grandes homes do seu tempo. Pese a non ter publicado case nada, xa que os seus intereses e preocupacións científicas non son do gusto da época, a súa opinión xa foi apreciada en vida. As súas obras circularon a través de copias a veces moi pouco fiables, fundamentalmente os manuscritos literarios, médicos e botánicos posto que a súa obra lingüística tardaría moito en comezar a ser valorada.

A pesares de non ter a penas escrito en galego, o seu interese por Galicia quedou evidenciado a través dos seus esforzos por catalogar e recoller noticias etnolóxicas, históricas, folclóricas ou toponímicas, todas elas de grande utilidade documental, chegando a ser considerado como un dos grandes no campo do mundo da pedagoxía e a didáctica. Neste sentido, Sarmiento foi o primeiro en interesarse por recoller, documentar e estudiar o galego, non só como obxecto de estudio senón no seu uso oral, insistindo na necesidade de que ós nenos galegos se lles ensinara no seu propio idioma.